لغت در اين دوران از تكامل نحو و تأليف فرهنگ‌ها علم لغت پيشرفت بسيار كرد ، از پيش گفته‌ايم كه ابو الاسود دئلى نحو را پى افكند و اين در بصره بود كه مكتب نحو آن بيكقرن از كوفه پيش بود و دانشوران گرانمايه در آنجا پديد آمدند كه از جمله ابو عمر و علا بود و خليل احمد كه علم عروض را پايه نهاد و نخستين معجم عربى را مطابق نظم حروف فراهم كرد و چون نظم حروف را از مخرج ، نه رديف الفبائى ، گرفته بود كتاب وى از عين آغاز مىشد و آن را كتاب العين ناميد و سيبويه مؤلف الكتاب كه همه قواعد نحو چنان كه مكتب بصره ميگفت و از دوران ابو الاسود تا آن روزگار فراهم آمده بود در آن فراهم بود . از بزرگان مكتب كوفه على كسائى متوفى بسال 283 بود كه يكى از طرق هفت گانهء قرائت قرآن از او و بنام اوست ، كسائى از سران نحو كوفه بود و تعليم امين و مأمون با او بود . ابو زكريا معروف به فراء كه بگفتهء ابن خلكان در نحو و لغت و فنون ادب از همه كوفيان داناتر بود ، نحو از او آموخته بود ، فرا از پس كسائى از سران مكتب كوفه بود و ثعلب شاگرد او كه خود نيز از سران بود درباره او گفته بود : " اگر فرا نبود عربيت نبود كه فرا آن را خالص و مضبوط كرد " ، فرا كتابهاى بسيار داشت و معروف‌تر از همه " معانى القرآن " بود كه قرآنرا با تكيه به نحو و لغت تفسير كرده بود و بيش از دو هزار ورق بود . از معاريف كوفيان مفضل ضبى فراهم آرنده مجموعه شعر مفضليات بود و نيز از مشاهير نحويان ابو جعفر نحاس بود كه از مردم مصر بود و ببغداد از ابو الحسن اخفش صغير و ابو اسحاق زجاج و ابن انبارى و نفطويه و ديگران علم آموخت و به سال 338 بمصر درگذشت . از مؤلفات وى تفسير اشعار سيبويه است كه در آن شواهد شعرى الكتاب را شرح داده و مشكلات آن را وانموده است و نيز از نحويان ابو يعقوب نجير مىبود كه بمصر ميزيست و در آن ناحيه بيشتر كتابهاى قديم لغت و شعر و وقايع را از او روايت كرده كه دقايق آن را نيك ميدانست و از راويان بنام بود .